ایزد وای، خدای باد در اساطیر هندوایرانی، ایزدی است که نام او در فارسی میانه «وات» یا «واد» بوده و در فارسی امروزی به شکل «باد» باقی مانده است. نام رایج این ایزد در متون ودایی «وایو» است. واژهٔ «وایو» نیز از ریشهٔ «وا» به معنای وزیدن مشتق شده است. وایو با نام‌های دیگری نیز شناخته می‌شود؛ از جمله «پرانا» به معنای تنفس، «پاوانا» به معنای پاک‌کننده، «ساتاگه» به معنای همواره در حرکت و «واتا» که صورت دیگری از واژه باد فارسی است.

بر اساس متون باستانی، جهان به سه بخش اصلی تقسیم می‌شود: نخست، جهان مینوی یا قلمرو اهورامزدا که در فرادست قرار دارد و سرشار از روشنایی بی‌پایان است. دوم، جهان تاریکی که در فرودست واقع شده و قلمرو اهریمن محسوب می‌شود و سوم، فضای میان این دو جهان که تهیگی یا فضای خالی است. این فضای میانی قلمرو فرمانروایی ایزد وای به شمار می‌رود؛ قلمرویی که یک سوی آن به روشنایی بی‌کران و سوی دیگر آن به تاریکی بی‌پایان می‌رسد. از این رو ایزد وای سرشت دوگانه‌ای دارد: جنبه اهورایی این ایزد «وایِ نیک» یا «وایِ به» نامیده می‌شود و جنبه اهریمنی او «وایِ بد» یا «استویهاد» خوانده می‌شود. وای نیک نیرویی سودرسان، زندگی‌بخش و پشتیبان آفرینش نیک است. در مقابل، وای بد نماد مرگ، نابودی، ویرانگری و شومی است و در شمار نیروهای اهریمنی قرار می‌گیرد. واژهٔ استویهاد، در پهلوی به معنای «زوال‌دهندهٔ تن» یا «درهم‌شکننده استخوان‌ها»، تعبیری است که به‌ خوبی ماهیت مرگ‌آور و ویرانگر این جنبه از وای را نشان می‌دهد.

موقعیت میانی وایو در ساختار کیهان سبب شده است که او نقش میانجی را نیز بر عهده داشته باشد. وایو نه تنها روان درگذشتگان را در گذر از مرزهای جهان همراهی می‌کند، بلکه دعاها، نیایش‌ها و پیشکش‌های انسان‌ها را هم به دیگر ایزدان می‌رساند.

جایگاه والای ایزد وای در اساطیر ایرانی باعث شده است که نه تنها اهورامزدا، بلکه بسیاری از پادشاهان و پهلوانان نامدار نیز از او یاری بطلبند. در روایت‌های اساطیری، چهره‌هایی چون هوشنگ، تهمورث، جمشید، فریدون و چند تن دیگر از جمله کسانی هستند که برای دستیابی به پیروزی و کامیابی، به این ایزد نیایش می‌کنند و از او یاری می‌جویند. وایو نیز به عنوان ایزدی قدرتمند و اثرگذار، نیایش این شاهان و پهلوانان را اجابت کرده و آنان را به پیروزی و کامیابی می‌رساند. با این حال، در همین روایت‌ها تأکید شده است که وای درخواست یاری هر کسی را نمی‌پذیرد. برای نمونه، هنگامی که اژی‌دهاک (ضحاک) او را ستایش می‌کند و از او می‌خواهد که قدرتی برای تهی‌کردن هفت کشور از انسان‌ها به دست آورد، وای این درخواست را نمی‌پذیرد. این نکته نشان می‌دهد که این ایزد پشتیبان فرمانروایان و پهلوانان نیک‌کردار است و از اعطای قدرت به نیروهای ویرانگر و ستمگر خودداری می‌کند.

بنابراین وایو در اساطیر هندوایرانی تنها نام یک ایزد نیست، بلکه نمادی از نیرویی بنیادی در ساختار جهان به شمار می‌آید. نیرویی که میان آسمان و زمین، روشنایی و تاریکی و زندگی و مرگ جریان دارد. ایزدی که سرشتی پیچیده و چندلایه دارد و گاه به عنوان نیرویی سود رسان و زندگی‌بخش و گاه به عنوان قدرتی ویرانگر و مرگ‌آور ظاهر می‌شود.